Tại vùng đất sen hồng Đồng Tháp, có một “địa chỉ đỏ” mang giá trị lịch sử và văn hóa sâu sắc, đó chính là Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc. Nơi đây không chỉ là điểm hành hương tâm linh, tưởng nhớ công lao của Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc – thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu – mà còn là một biểu tượng sống động về truyền thống yêu nước và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam. Vivu Việt Nam tự hào mang đến cho độc giả một cái nhìn toàn diện về hành trình phát triển và những giá trị trường tồn của khu di tích đặc biệt này.

Cha đẻ của vị lãnh tụ vĩ đại: Cuộc đời và tấm gương Cụ Nguyễn Sinh Sắc

Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc (1862 – 1929), tên tự là Nguyễn Sinh Huy, sinh ra tại làng Sen, Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An [cite:2.6]. Từ thuở thiếu thời, cụ đã nổi tiếng là người hiếu học, thông minh và được nhà nho Hoàng Xuân Đường nhận làm con nuôi, rồi gả con gái là bà Hoàng Thị Loan. Khoa thi Tân Sửu năm 1901, cụ đỗ Phó bảng, một danh hiệu cao quý thời bấy giờ, minh chứng cho tài năng và trí tuệ uyên bác của cụ.

Dù có cơ hội làm quan, Cụ Nguyễn Sinh Sắc lại sớm từ bỏ chốn quan trường bởi không chịu khuất phục cường quyền, thể hiện rõ khí tiết thanh liêm, trọng dân. Sau khi bị cách chức, cụ không nản lòng mà chọn con đường bôn ba khắp miền Nam Bộ, lấy nghề thầy thuốc để chữa bệnh cứu người, làm thơ dạy học và truyền bá tư tưởng yêu nước. Cuộc đời cụ là tấm gương sáng về một nhà nho yêu nước, thương dân, luôn trăn trở với vận mệnh đất nước. Chính những phẩm cách cao đẹp, tư tưởng tiến bộ và tình yêu thương nhân dân vô bờ bến của Cụ đã ảnh hưởng sâu sắc đến người con Nguyễn Sinh Cung, góp phần hình thành nên nhân cách, chí hướng cách mạng của người thanh niên Nguyễn Tất Thành, về sau trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại [cite:3.3].

Mảnh đất ân tình Cao Lãnh và những năm tháng cuối đời của Cụ Phó bảng

Trong hành trình bôn ba tìm đường cứu nước, Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đã dừng chân và gắn bó sâu nặng với làng Hòa An, Cao Lãnh, Đồng Tháp từ năm 1927 cho đến cuối đời [cite:3.3]. Đây là vùng đất nghĩa tình, nơi Cụ tìm thấy sự sẻ chia và lòng mến mộ của nhân dân địa phương. Tại đây, Cụ không chỉ bốc thuốc chữa bệnh, truyền dạy đạo lý mà còn gieo mầm yêu nước, giác ngộ cách mạng cho bao thế hệ [cite:1.1]. Cuộc sống của Cụ tại Hòa An vô cùng giản dị, thanh bạch, nhưng ý nghĩa lại vô cùng to lớn. Người dân Cao Lãnh đã dành cho Cụ tình cảm chân thành như người thân ruột thịt, quý trọng tài năng và đức độ của một nhà nho uyên thâm, một người thầy thuốc tận tâm.

Cụ Nguyễn Sinh Sắc trút hơi thở cuối cùng vào đêm 26 rạng sáng 27 tháng 10 năm Kỷ Tỵ (tức ngày 27 tháng 11 năm 1929) tại làng Hòa An [cite:2, 3.1]. Điều đáng trân quý là ngay cả trong thời kỳ chiến tranh ác liệt, bất chấp hiểm nguy và sự kiểm soát gắt gao của kẻ thù, người dân địa phương vẫn kiên trì, bám trụ gìn giữ phần mộ Cụ với tất cả lòng kính trọng và sự thủy chung son sắt [cite:3.3, 4.6]. Đây không chỉ là nghĩa cử tri ân mà còn là minh chứng hùng hồn cho tình cảm sâu nặng mà nhân dân Đồng Tháp dành cho người cha của Bác Hồ.

Khu Di tích Nguyễn Sinh Sắc: Từ dấu ấn lịch sử đến Di tích quốc gia đặc biệt

Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc tại phường 4, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp đã trở thành một quần thể kiến trúc văn hóa – lịch sử trang nghiêm và ý nghĩa [cite:2.6, 2.7]. Công trình khu lăng mộ Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc được khởi công xây dựng vào ngày 22 tháng 8 năm 1975 và khánh thành vào ngày 13 tháng 2 năm 1977, ngay sau khi đất nước thống nhất. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện lòng tri ân sâu sắc của Đảng bộ và nhân dân Đồng Tháp.

Đến ngày 9 tháng 4 năm 1992, Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã chính thức công nhận nơi đây là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia. Tiếp nối dòng chảy lịch sử, năm 1990, nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, tỉnh Đồng Tháp đã đầu tư xây dựng mô hình nhà sàn Bác Hồ và ao sen trong khuôn viên Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc, gợi nhớ không gian sống giản dị, thanh cao của Người [cite:5, 7, 2.2].

Năm 2010, Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc tiếp tục được mở rộng và hoàn thiện với dự án “Bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị mộ Cụ Nguyễn Sinh Sắc”, bổ sung nhiều hạng mục quan trọng như Nhà trưng bày về cuộc đời, sự nghiệp Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc và tái hiện một góc làng Hòa An xưa [cite:5, 7, 2.2]. Đặc biệt, vào năm 2012, Đền thờ Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc được khánh thành, tạo thêm không gian tâm linh để du khách và nhân dân bày tỏ lòng thành kính [cite:2.2]. Gần đây nhất, vào ngày 19 tháng 5 năm 2022, Nhà trưng bày Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã được đưa vào hoạt động, làm phong phú thêm giá trị lịch sử của toàn khu [cite:2.2, 2.7].

Đỉnh cao của sự ghi nhận là Quyết định số 1959/QĐ-TTg ngày 11 tháng 9 năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ, chính thức xếp hạng Di tích lịch sử Mộ Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là Di tích quốc gia đặc biệt [cite:3.5, 2.5]. Đây không chỉ là niềm vinh dự to lớn của tỉnh Đồng Tháp mà còn là niềm tự hào của đồng bào cả nước, khẳng định giá trị đặc biệt về văn hóa – lịch sử và tấm lòng tôn kính của nhân dân dành cho Cụ Phó bảng [cite:1.1, 3.1, 3.4].

Giá trị giáo dục và văn hóa vượt thời gian của Khu di tích

Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc ngày nay đã trở thành một trung tâm giáo dục truyền thống cách mạng và văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ. Mỗi hạng mục công trình trong khu di tích đều mang một ý nghĩa sâu sắc, từ vòm mộ hình cánh sen cách điệu – biểu tượng cho sự thanh cao của Cụ, đến Hồ sao năm cánh tượng trưng cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc [cite:2.5]. Mô hình nhà sàn Bác Hồ và ao sen trong khuôn viên khu di tích giúp khách tham quan hình dung rõ hơn về cuộc sống giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời làm nổi bật mối liên hệ sâu sắc giữa hai cha con [cite:2.2, 2.4].

Các hoạt động tại đây không chỉ đơn thuần là tham quan mà còn là những bài học lịch sử sống động, khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm gìn giữ di sản văn hóa trong các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ [cite:3.3, 4.3]. Việc tái hiện một góc làng Hòa An xưa cũng giúp du khách hiểu hơn về đời sống, phong tục tập quán của người dân Nam Bộ đầu thế kỷ 20, tạo nên một không gian văn hóa đa chiều và chân thực [cite:2.3, 2.4].

Hàng năm, Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc đón tiếp hàng trăm nghìn lượt khách trong và ngoài nước, là minh chứng cho sức hấp dẫn và giá trị không ngừng được vun đắp [cite:4.3]. Đây là nơi lý tưởng để tổ chức các hoạt động về nguồn, hội thảo khoa học, và các chương trình giáo dục ngoại khóa, góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc về cuộc đời Cụ Phó bảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh [cite:3.6, 4.3, 4.6].

Đồng Tháp và hành trình phát huy di sản

Với trách nhiệm và nghĩa tình sâu nặng, tỉnh Đồng Tháp đã và đang tập trung nguồn lực để bảo tồn và phát huy tối đa giá trị của Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc. Ngày 18 tháng 1 năm 2025, tỉnh đã khởi công công trình “Tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc” với tổng kinh phí gần 173 tỷ đồng [cite:1.1, 3.3]. Dự án quy mô đồng bộ và hiện đại này bao gồm tu bổ vòm mộ, Đền thờ, Nhà trưng bày, Nhà sàn Bác Hồ, và tôn tạo cảnh quan toàn bộ khu di tích [cite:1.1, 3.3, 4.3]. Tính đến cuối tháng 7 năm 2025, nhiều gói thầu đã đạt tiến độ từ 50% đến hơn 90%, dự kiến sẽ hoàn thành và khánh thành vào cuối năm 2025 [cite:4.5, 4.7].

Việc phát triển Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc gắn liền với mục tiêu thúc đẩy du lịch văn hóa của Đồng Tháp, biến nơi đây thành một điểm đến hấp dẫn, mang đậm bản sắc “đất sen hồng” [cite:3.1, 4.6]. Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp, đồng chí Phạm Thành Ngại, đã đề nghị các cơ quan, đơn vị tiếp tục đẩy mạnh giáo dục về tấm gương Cụ Phó bảng, gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh [cite:1.1, 4.6]. Đồng thời, cần nghiên cứu, sưu tầm thêm tư liệu, tổ chức hội thảo khoa học để làm sâu sắc thêm những dấu ấn, sự kiện gắn với cuộc đời Cụ, và chú trọng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa, bảo tồn di sản [cite:1.1, 4.6].

Việc mở rộng hợp tác, kết nối Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc với hệ thống các di tích và bảo tàng về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cả nước cũng là một định hướng quan trọng, tạo thành một hành trình di sản phong phú, đầy ý nghĩa, lan tỏa giá trị nhân văn sâu sắc của Cụ Phó bảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đến mọi miền đất nước và bạn bè quốc tế [cite:1.1, 4.6].

Kết luận

Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc không chỉ là nơi an nghỉ của một nhân cách vĩ đại mà còn là một kho tàng lịch sử, một biểu tượng văn hóa sống động của Đồng Tháp và cả Việt Nam. Việc được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt là sự ghi nhận xứng đáng cho những giá trị to lớn mà di tích này mang lại. Gìn giữ và phát huy giá trị của Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc không chỉ là nhiệm vụ, trách nhiệm mà còn là tình cảm, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của mỗi người con đất Việt. Thông qua đó, chúng ta không chỉ tôn vinh quá khứ mà còn xây dựng một tương lai giàu bản sắc, truyền cảm hứng cho các thế hệ tiếp nối.